شمار آثار کیفی سینمای کودک و نوجوان کم است
کارگردان فیلم«کوچ» می‌گوید این‌روزها در سینمای کودک کمتر شاهد تولید آثار کیفی هستیم.
محمد اسفندیاری کارگردان فیلم سینمایی «کوچ» که در سی و هشتمین جشنواره فیلم‌های کودکان و نوجوانان شرکت کرده، گفت: «کوچ» یک فیلم بیوگرافیک است. ریشه‌های شکل‌گیری قهرمان در این فیلم دیده شده و قهرمانی را که می‌شناسیم، از مسیر وارونه دنبال می‌کنیم؛ یعنی ضمن آنکه قهرمان را می‌بینیم، می‌خواهیم ببینیم این قهرمان چگونه به وجود آمده است.
وی افزود: تلاش ما این بود که این فیلم برای تمام اقشار سنی ساخته شود برای همین فیلم در معنای درست کلمه، یک فیلم خانوادگی است و خانواده می‌تواند آن را ببیند و هر یک از اعضای خانواده چیزی از فیلم دریافت کند. واکنش‌هایی که در جشنواره با مخاطبان جدی سینما داشتیم و همچنین واکنش‌هایی که در جشنواره کودک دیدیم، نشان داد که توانسته‌ایم به این نقطه برسیم. دیروز در دو سالن مجزا، دختران و پسران فیلم را تماشا کردند و احساس می‌کنم به هدف خودمان نزدیک شدیم.
این‌کارگردان در ادامه گفت: ما اصلاً به سمت معرفی فیلم به عنوان یک اثر صرفاً کودک نمی‌رویم، چون ممکن است مخاطبان کودک با چنین تصوری به تماشای فیلم بروند و در نهایت از اینکه فضای آن مشابه فیلم‌های رایج کودکان در سینمای ما نیست، دلخور شوند. هدف‌گذاری ما این است که فیلم به عنوان یک اثر خانوادگی معرفی شود.
اسفندیاری با اشاره به نگاه موجود نسبت به سینمای کودک بیان کرد: متأسفانه وقتی مخاطب می‌بیند یک فیلم کودک و نوجوان است، معمولاً با جدیت به آن نگاه نمی‌کند. همین که می‌شنود فیلم در جشنواره کودک حضور دارد، ممکن است تصور کند فیلم صرفاً برای بچه‌هاست و دیگر برای تماشای آن به سینما نرود.
افت فروش سینما پس از چند هفته
جشنواره به تنهایی نمی‌تواند مشکلات سینمای کودک را حل کند
وی درباره نقش و جایگاه جشنواره فیلم کودک و نوجوان گفت: هنوز هم کودک در سینمای ما آن‌طور که باید جدی گرفته نمی‌شود و اگر هم جدی گرفته شود، گاهی با یک نگاه تجاری به سینمای کودک نزدیک می‌شویم. در سینمای کودک یک نقطه مثبت مالی وجود دارد و آن این است که در عموم موارد بازگشت سرمایه قطعی است؛ به‌خصوص وقتی فیلم موزیکال باشد، هرچند ممکن است هزینه تولید بالایی هم داشته باشد. همچنین خانواده‌ها به صورت طبیعی همراه فرزندانشان برای تماشای فیلم به سینما می‌روند.
کارگردان «کوچ» ادامه داد: نگاه ما این نیست که صرفاً به عنوان یک موقعیت تجاری به سینمای کودک نگاه کنیم. فیلمساز نباید بگوید این ژانری است که بازگشت سرمایه دارد، پس بیاییم کار کودک بسازیم. باید بگوییم می‌خواهیم یک اثر باکیفیت بسازیم. برای همین می‌بینیم که در سینمای کودک کمتر شاهد تولید آثار کیفی هستیم؛ مگر در حوزه انیمیشن که از نظر کیفیت و تکنیک، نمونه‌های خوبی در سال‌های اخیر ساخته شده است.
اسفندیاری با اشاره به سابقه آثار موفق کودک گفت: در سینمای کودک کمتر شاهد شکل‌گیری یک فرم جدی مانند گذشته هستیم. آثاری مانند «کلاه‌قرمزی»، «شهر موش‌ها»، «الوالو من جوجو‌ام» و برخی آثار عروسکی اهمیت زیادی داشته‌اند و نشان داده‌اند بچه‌ها می‌توانند موضوع جدی سینما باشند. ما در یک برهه تاریخی قرار داریم که بچه‌ها به سینمای درست نیاز دارند؛ سینمایی که واقع‌گرایانه باشد، نسبت خود را با واقعیت و مشکلاتی که بیرون از سینما وجود دارد بشناسد، اما در عین حال مخاطب را به سمت زندگی و رشد هدایت کند و البته فرم و فضای کودکانه و مناسب خودش را داشته باشد. امیدوارم چنین اتفاقی رخ دهد.
وی گفت: جشنواره فیلم کودک نقش هدایت‌گری در سینمای کودک دارد اما به تنهایی نمی‌تواند این کار را انجام دهد و نقش تولیدکنندگان و فیلمسازان بسیار مهم است. جشنواره می‌تواند با جایزه‌ها و برنامه‌ریزی، مسیر را تا حدودی هدایت کند، اما نمی‌توان انتظار داشت تمام مشکلاتی را که در سال‌های گذشته وجود داشته، بر عهده بگیرد.
سرمایه‌گذاری در حوزه کودک باید از آموزش و پرورش آغاز شود
این‌کارگردان همچنین گفت: مسئله سرمایه‌گذاری در حوزه کودک و نوجوان فقط به سینما محدود نمی‌شود. این موضوع باید از آموزش و پرورش شروع شود. در این حوزه، اغلب حقوق و امکانات کافی وجود ندارد و سرمایه‌گذاری خاصی انجام نمی‌شود، هرچند معلمان با ایثار و تلاش، با همان امکانات موجود کار می‌کنند.
اسفندیاری افزود: اگر بخواهیم از سرمایه‌گذاری صحبت کنیم، استاد دانشگاه مهم است، اما معلم کلاس اول ابتدایی شاید از بسیاری جهات اهمیت بیشتری داشته باشد. با این حال ما چنین سرمایه‌گذاری‌ای را در این حوزه نمی‌بینیم. در سینما هم همین اتفاق رخ می‌دهد. بچه‌ها چندان جدی گرفته نمی‌شوند و انگار از یک سنی به بعد مورد توجه قرار می‌گیرند، در حالی که پایه‌های شخصیت و ذهن کودک از هفت‌سالگی شکل گرفته است.
واکنش دختران و پسران به «کوچ» متفاوت بود
کارگردان «کوچ» درباره تجربه نمایش فیلم برای مخاطبان کودک و نوجوان نیز گفت: تجربه دیروز برای ما جالب بود. دو سالن به صورت هم‌زمان فیلم را می‌دیدند؛ یکی سالن دختران و دیگری سالن پسران. پسرها حدود 10 دقیقه جلوتر بودند و می‌شد واکنش‌های آنها را دید.
وی افزود: در سالن دختران، وقتی فیلم به جایی رسید که خواهر حاج قاسم، معلم بد را می‌زند، با توجه به اینکه این شخصیت حدود 16 سال دارد، واکنش دختران تشویق بود. اما در سالن پسران، وقتی قاسم معاف می‌شود، واکنش‌ها متفاوت بود.
اسفندیاری در پایان گفت: هرکدام از این واکنش‌ها متناسب با مخاطب خودش بود و برای ما جالب بود. این نخستین تجربه‌ای بود که تلاش کردیم تا حد امکان در روایت دخل و تصرف نداشته باشیم. از ابتدا هم هدفمان این بود که فیلم سالم باشد و مخاطب بتواند آن را به راحتی در کنار خانواده ببیند. واکنش‌هایی که در مجموع طی این چند ماه دیدیم، این بود که مخاطب بعد از تماشای فیلم احساس کرده حالش بهتر شده است. اینکه یک فیلم بتواند حال مخاطب را خوب کند، اتفاق ارزشمندی است و به نظرم بهترین تعریفی است که می‌توان از فیلم داشت.
