تهران بالاترین ضریب جینی را دارد؛ سهم20%کم‌هزینه‌ترین خانوارها رشد کرد

تازه‌ترین گزارش درباره «توزیع درآمد در ایران» نشان می‌دهد شاخص‌های اصلی نابرابری درآمدی در سال 1404 در کل کشور نسبت به سال قبل بهبود یافته‌اند؛ به‌طوری که ضریب جینی کل کشور از 0.3870 در سال 1403 به 0.3849 در سال 1404 رسیده است.

بر اساس این گزارش، ضریب جینی خانوارهای شهری نیز از 0.3689 به 0.3686 کاهش یافته، اما در مناطق روستایی برخلاف روند کل کشور و مناطق شهری، این شاخص از 0.3532 به 0.3543 افزایش یافته است.

ضریب جینی یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سنجش نابرابری است که عدد آن بین صفر و یک قرار می‌گیرد و هرچه به صفر نزدیک‌تر باشد، بیانگر توزیع برابرتر درآمد است. مرکز آمار در گزارش خود تأکید کرده است که برای ارزیابی دقیق‌تر توزیع درآمد، در کنار ضریب جینی باید سهم هزینه دهک‌های مختلف و شاخص‌های دیگری مانند پالما، تیل و اتکینسون نیز مورد بررسی قرار گیرد.

سهم دهک دهم کاهش یافت

بررسی سهم دهک‌های هزینه خانوارهای کل کشور نشان می‌دهد در سال 1404 سهم دهک‌های اول، دوم، پنجم و نهم افزایش یافته و سهم سایر دهک‌ها، از جمله دهک دهم، نسبت به سال قبل کاهش داشته است.

بر اساس جدول مرکز آمار، سهم دهک اول از کل هزینه خانوارهای کشور از 2.32 درصد در سال 1403 به 2.37 درصد در سال 1404 رسیده و سهم دهک دوم نیز از 3.75 به 3.78 درصد افزایش یافته است.

در مقابل، سهم دهک دهم از 30.79 درصد در سال 1403 به 30.36 درصد در سال 1404 کاهش یافته است. همچنین سهم دهک نهم از 15.45 به 15.82 درصد افزایش یافته است.

این تغییرات در مجموع نشان می‌دهد بخشی از سهم هزینه از دهک‌های بالاتر به سمت برخی دهک‌های پایین‌تر و میانی جابه‌جا شده است؛ موضوعی که در کاهش برخی شاخص‌های نابرابری سال 1404 نیز انعکاس پیدا کرده است.

سهم 20 درصد کم‌هزینه‌ترین خانوارها به 6.15 درصد رسید

یکی از شاخص‌های قابل توجه در گزارش مرکز آمار، سهم 20 درصد کم‌هزینه‌ترین و 20 درصد پرهزینه‌ترین جمعیت است.

بر اساس این گزارش، در سال 1404 سهم 20 درصد کم‌هزینه‌ترین جمعیت کشور به 6.15 درصد رسید که نسبت به سال قبل افزایش داشته است. در مقابل، سهم 20 درصد پرهزینه‌ترین جمعیت از 46.24 درصد در سال 1403 به 46.18 درصد در سال 1404 کاهش یافته است.

همچنین نسبت هزینه 10 درصد پرهزینه‌ترین جمعیت به 10 درصد کم‌هزینه‌ترین از 13.25 در سال 1403 به 12.82 در سال 1404 کاهش یافته است.

نسبت هزینه 20 درصد پرهزینه‌ترین به 20 درصد کم‌هزینه‌ترین جمعیت نیز از 7.62 به 7.51 و نسبت هزینه 40 درصد پرهزینه‌ترین به 40 درصد کم‌هزینه‌ترین از 4.06 به 4.04 رسیده است. مرکز آمار هر سه نسبت را نسبت به سال قبل کاهشی اعلام کرده است.

کاهش شاخص‌های پالما، تیل و اتکینسون

شاخص پالما نیز در سال 1404 برای کل کشور به 1.80 رسید که نسبت به رقم 1.84 در سال قبل کاهش نشان می‌دهد. بر اساس توضیح مرکز آمار، این شاخص نسبت هزینه 10 درصد پرهزینه‌ترین جمعیت به هزینه 40 درصد کم‌هزینه‌ترین جمعیت را نشان می‌دهد.

شاخص تیل نیز از 0.2550 در سال 1403 به 0.2508 در سال 1404 کاهش یافته است. شاخص اتکینسون نیز از 0.2241 به 0.2212 رسیده است. طبق توضیح مرکز آمار، هرچه شاخص‌های تیل و اتکینسون به صفر نزدیک‌تر باشند، وضعیت برابری بیشتر است.

وضعیت متفاوت شهر و روستا

روند شاخص‌های توزیع درآمد در مناطق شهری و روستایی یکسان نبوده است. در مناطق شهری، ضریب جینی از 0.3689 به 0.3686 کاهش یافته و سهم 20 درصد کم‌هزینه‌ترین جمعیت به 6.75 درصد رسیده است.

در مقابل، سهم 20 درصد پرهزینه‌ترین جمعیت شهری در سال 1404 به 45.18 درصد رسیده که اندکی بیشتر از سال قبل بوده است. شاخص‌های تیل و اتکینسون شهری نیز به ترتیب 0.2304 و 0.2017 اعلام شده‌اند که هر دو نسبت به سال قبل کاهش داشته‌اند.

در مناطق روستایی اما ضریب جینی با افزایش مواجه شده و از 0.3532 به 0.3543 رسیده است. سهم 20 درصد کم‌هزینه‌ترین جمعیت روستایی نیز 6.80 درصد اعلام شده، در حالی که سهم 20 درصد پرهزینه‌ترین جمعیت به 43.45 درصد افزایش یافته است.

تهران بالاترین ضریب جینی شهری را دارد

بررسی استانی نیز تفاوت قابل توجهی میان استان‌ها نشان می‌دهد. در مناطق شهری، استان تهران با ضریب جینی 0.4021 بالاترین رقم را در سال 1404 داشته است. پس از تهران، سیستان و بلوچستان با ضریب 0.3969 و گلستان با 0.3744 قرار گرفته‌اند.

در مقابل، کمترین ضریب جینی شهری مربوط به کرمان با 0.2492 و قزوین با 0.2589 بوده است. مرکز آمار اعلام کرده ضریب جینی تهران نسبت به سال قبل 0.0155 واحد افزایش یافته، در حالی که این شاخص در سیستان و بلوچستان و گلستان نسبت به سال قبل کاهش داشته است.

در مناطق روستایی، همدان با ضریب جینی 0.3786 بالاترین رقم را به خود اختصاص داده و پس از آن لرستان با 0.3583 قرار دارد. کمترین ضریب جینی روستایی نیز مربوط به قزوین با 0.2525 و خراسان شمالی با 0.2526 بوده است.

در مجموع، داده‌های مرکز آمار از کاهش محدود اما هم‌جهت چند شاخص اصلی نابرابری در سطح کل کشور در سال 1404 حکایت دارد؛ با این حال، افزایش ضریب جینی در مناطق روستایی و تفاوت معنادار میان استان‌ها نشان می‌دهد روند توزیع هزینه و درآمد در کشور همچنان یکدست نیست و برای ارزیابی دقیق‌تر باید تحولات گروه‌های مختلف درآمدی و منطقه‌ای به صورت جداگانه دنبال شود.