واکنش بنیاد ملی نخبگان درباره واردات خودروی نخبگان

این رسانه امروز در گزارشی تحلیلی با عنوان **«سایه‌ سنگین "پرونده فوتبالیست‌ها" بر سر مصوبه‌ واردات خودروی نخبگان»** به واکاوی ابعاد آیین‌نامه 18 ماده‌ای دولت برای حمایت از جذب متخصصان خارج از کشور پرداخت و چالش‌های حقوقی احتمالی، نظیر تجربه ابطال مصوبه خودرویی ورزشکاران در دیوان عدالت اداری و مباحث مربوط به تبعیض ناروا را مورد بررسی قرار داد. در پی انتشار این گزارش، بنیاد ملی نخبگان با ارسال جوابیه‌ای به تسنیم، به تبیین اهداف، قیود و تفاوت‌های ماهوی این آیین‌نامه با مصوبات پیشین پرداخت.

متن کامل جوابیه بنیاد ملی نخبگان به شرح ذیل است:

توضیح بنیاد ملی نخبگان درباره آیین‌نامه حمایت از جذب نخبگان ایرانی خارج از کشور

در پی انتشار مطلبی درباره آیین‌نامه حمایت از جذب نخبگان و متخصصان ایرانی خارج از کشور و طرح برخی ابهامات درباره تسهیلات پیش‌بینی‌شده در آن، بنیاد ملی نخبگان توضیحاتی را به منظور روشنگری افکار عمومی ارائه می‌کند:

این آیین‌نامه در چارچوب سیاست‌های دولت برای تسهیل بازگشت، استقرار و به‌کارگیری سرمایه انسانی ایرانی خارج از کشور تدوین شده است. برخورداری از حمایت‌های مقرر در این آیین‌نامه، صرفاً با سابقه خروج یا اقامت در خارج از کشور ایجاد نمی‌شود و متقاضی باید شرایط تعیین‌شده را احراز کرده و در فرآیند پیش‌بینی‌شده، از جمله تأیید بنیاد ملی نخبگان، مشمول حمایت قرار گیرد.

بر این اساس، این مقررات برای همه ایرانیان خارج از کشور یک حق عمومی ایجاد نمی‌کند و استفاده از تسهیلات آن نیز منوط به احراز شرایط و تحقق الزامات مقرر است. به‌ویژه در خصوص برخی حمایت‌ها، از جمله تسهیلات مربوط به خودرو، بازگشت و استقرار فرد در کشور شرط استفاده از تسهیلات است.

همچنین باید میان «معافیت از حقوق و عوارض» و «تعیین نرخ سود بازرگانی» در خصوص تسهیلات واردات خودرو تفکیک قائل شد. مطابق آیین‌نامه، فرد واجد شرایط می‌تواند پس از بازگشت و استقرار در ایران، صرفاً یک‌بار و حداکثر تا یک سال پس از بازگشت، یک دستگاه خودروی سواری نو یا کارکرده وارد کند و سود بازرگانی آن یک‌هزارم تعیین شده است. این حکم به معنای معافیت خودرو از تمامی الزامات و تشریفات قانونی واردات نیست و مقررات مربوط به ثبت سفارش، استاندارد، الزامات فنی و سایر ضوابط قانونی همچنان لازم‌الرعایه است.

لازم به ذکر است در متن آیین‌نامه، الزامی برای واردات همان خودرویی که فرد پیش از بازگشت در اختیار داشته، پیش‌بینی نشده و تسهیل مقرر، در حدود شرایط آیین‌نامه، شامل یک دستگاه خودروی سواری نو یا کارکرده است.

درباره مقایسه با موضوع واردات خودرو برای فوتبالیست‌ها

مقایسه این حکم با موضوع واردات خودرو برای ورزشکاران و فوتبالیست‌ها، بدون توجه به مبنای حقوقی، هدف مقرره، جامعه مشمولان و شرایط برخورداری از تسهیلات، مقایسه کاملی نخواهد بود.

در موضوع نخبگان، تسهیل واردات خودرو بخشی از یک بسته سیاستی با هدف بازگشت و استقرار سرمایه انسانی کشور است و برخورداری از آن به احراز شرایط نخبگی یا تخصصی، تأیید مراجع ذی‌ربط، بازگشت به کشور و رعایت قیود مقرر در آیین‌نامه وابسته است. بنابراین، موضوع صرفاً اعطای یک امتیاز وارداتی به یک گروه اجتماعی نیست؛ بلکه یکی از ابزارهای سیاست بازگشت و استقرار نخبگان به شمار می‌رود.

از سوی دیگر، حتی در فرض مقایسه با مصوبات یا مقررات مربوط به ورزشکاران، صرف برخورداری هر دو گروه از یک نوع تسهیل، به‌خودی‌خود به معنای یکسان بودن وضعیت حقوقی آنها نیست. در ارزیابی حقوقی، باید منشأ صلاحیت مرجع تصویب‌کننده، مبنای قانونی، هدف و موضوع مقرره، شرایط احراز و حدود تسهیلات به‌صورت مستقل بررسی شود. اگر واردات خودرو برای گروهی از ورزشکاران به عنوان پاداش در نظر گرفته شده است، در این مصوبه هدف ایجاد شرایط زندگی مشابه زندگی فرد نخبه در خارج از کشور، پس از بازگشت به کشور است. به نحوی که فرد برای بازگشت به کشور مجبور نباشد از آنچه طی سال‌ها برای زندگی خود و خانواده‌اش فراهم کرده، دست بکشد و مجدد با بازگشت به کشور از ابتدا برای ایجاد آن تلاش کند. به عبارت ساده‌تر شرایط زندگی مانعی بر سر بازگشت سرمایه انسانی نخبه به کشور نباشد.

همچنین طرح موضوع «تبعیض ناروا» نیازمند احراز شرایط و معیارهای حقوقی مربوط به اصل برابری و ممنوعیت تبعیض در نظام حقوقی کشور است و نمی‌توان صرف تفاوت یا مشابهت در یک تسهیل اقتصادی را، بدون بررسی مبنای قانونی و تفاوت‌های موضوعی، مصداق تبعیض ناروا تلقی کرد.

طبیعی است که اجرای هر مقرره‌ای باید در حدود قوانین و مقررات بالادستی انجام شود و دستگاه‌های اجرایی نیز مکلف به رعایت حدود صلاحیت قانونی خود هستند. آیین‌نامه حمایت از جذب نخبگان نیز از این قاعده مستثنی نیست و تسهیلات آن صرفاً در حدود شرایط و قیود مصرح قابل اجرا خواهد بود.

در نهایت، مجموعه حمایت‌های این آیین‌نامه، از جمله تسهیلات مرتبط با مسکن، جذب اعضای هیئت علمی، حمایت‌های مالیاتی و تسهیل برخی امور مرتبط با استقرار، در کنار یکدیگر و با هدف کاهش موانع بازگشت و فراهم کردن زمینه فعالیت مؤثر نخبگان و متخصصان ایرانی خارج از کشور طراحی شده است.

بنیاد ملی نخبگان تأکید می‌کند که هدف از این سیاست، اعطای امتیاز خارج از چارچوب قانون نیست؛ بلکه ایجاد سازوکاری مشخص و مشروط برای بازگشت و به‌کارگیری سرمایه انسانی کشور در مسیر توسعه علمی، فناوری و اقتصادی ایران است.