نشست سران آسیای مرکزی و جمهوری آذربایجان در ترکمنستان
منطقه آوازه ترکمنستان میزبان نشست رسمی سران 6 کشور آسیای مرکزی و آذربایجان برای تعمیق همگرایی منطقه‌ای است.
سردار بردی‌محمدوف، رئیس‌جمهور ترکمنستان، روز پجشنبه در منطقه‌ای که با هدف جلب توجه و شگفت‌زده کردن میهمانان خارجی ساخته شده است، از قاسم جومارت توکایف رئیس‌جمهور قزاقستان، سدیر جباروف رئیس‌جمهور قرقیزستان، امامعلی رحمان رئیس‌جمهور تاجیکستان، شوکت میرضیایف رئیس‌جمهور ازبکستان و الهام علی‌اف رئیس‌جمهور آذربایجان استقبال خواهد کرد.
نخستین نشست رسمی در ترکیب جدید شش‌جانبه
نشست روز پنجشنبه نخستین اجلاس مشورتی رسمی از زمان پیوستن کامل جمهوری آذربایجان به این فرمت منطقه‌ای در نوامبر 2025 محسوب می‌شود. پیش از این، رؤسای جمهور این شش کشور یک بار در چارچوب ترکیب جدید در نشست غیررسمی 31 ژوئیه در چالپون‌آتا گرد هم آمده بودند؛ نشستی که در جریان آن بیانیه‌ای مشترک برای توسعه همکاری‌ها در حوزه‌های ترانزیت، انرژی، تجارت و امنیت به امضا رسید.
تولد گروه C6؛ اتصال ژئوپلیتیک آسیای مرکزی به قفقاز
نگاهی به تاریخچه منطقه آوازه و جایگاه اقتصادی بندر ترکمن‌باشی
ساخت منطقه گردشگری آوازه در اواخر سال 2007 میلادی و با هدف ایجاد ویترین ملی ترکمنستان در سواحل دریای خزر آغاز شد. هتل‌ها و مراکز درمانی و تفریحی این منطقه در میان پارک‌های سرسبز و مجتمع‌های سرگرمی جای گرفته‌اند و 11 پل سواره‌رو و پیاده‌رو روی کانالی مصنوعی به طول هفت کیلومتر احداث شده است.
بر اساس آمارهای رسمی، هتل‌ها و تأسیسات اقامتی آوازه گنجایش پذیرش بیش از 10 هزار گردشگر را دارند. نهادهای دولتی ترکمنستان کارمندان خود را برای تعطیلات تابستانی به این منطقه اعزام می‌کنند که این اقدام یادآور سنت شوروی سابق در سازمان‌دهی تعطیلات کارکنان است. این سیاست به پر شدن هتل ها کمک می‌کند که ریتم فصلی آن تفاوت فاحشی با زندگی روزمره در شهر مجاور یعنی ترکمن‌باشی دارد.
از نظر تقسیمات کشوری، آوازه بخشی از شهر ترکمن‌باشی است؛ شهری با جمعیتی حدود 90 هزار نفر که در 580 کیلومتری غرب عشق‌آباد و در آن سوی کویر قره‌قوم واقع شده است. اقتصاد این شهر بندری بر پایه پالایش نفت، ترانزیت و خدمات بندری استوار است.
بندر بین‌المللی ترکمن‌باشی قدمتی بازگشته به سال 1896 دارد و پس از بازسازی گسترده، در سال 2018 با شکل جدید خود بازگشایی شد. همچنین مجتمع پالایشگاهی ترکمن‌باشی که در سال 1943 تأسیس شد، همچنان یکی از اصلی‌ترین مراکز فرآوری نفت در این کشور به شمار می‌رود. این شهر تا سال 1993 با نام کراسنووودسک شناخته می‌شد اما در آن سال به افتخار صفرمراد نیازوف، رئیس‌جمهور وقت، به ترکمن‌باشی تغییر نام یافت.
پیامدهای زیست‌محیطی؛ عقب‌نشینی دریای خزر و چالش‌های ترانزیتی
با این حال، دریای خزر که قرار بود جاذبه اصلی منطقه آوازه باشد، اکنون در حال عقب‌نشینی از سواحل است. در سال 2024، یکی از بازدیدکنندگان اعلام کرد خط ساحلی نسبت به سه سال قبل حدود 25 تا 30 متر عقب‌تر رفته است. بررسی‌ها نشان می‌دهد هتل‌ها مجبور به ایجاد سواحل جدید در فواصل دورتر شده‌اند و عملیات لایروبی در نزدیکی بندر در حال انجام است.
تا سپتامبر 2026، کاهش عمق آب باعث شد برخی شناورها و کشتی‌های تجاری با بار کمتری تردد کنند و بنادر اطراف خزر را مجبور به انجام عملیات پرهزینه لایروبی و بازسازی اسکله‌ها کرد؛ پیامدهایی که در طول سواحل محل برگزاری نشست سران کاملاً مشهود است.
ارتقای ساختار نهادی و چشم‌انداز توسعه «کریدور میانی»
ترکمنستان هم‌زمان با نشست سران، میزبان جلسات تخصصی با محوریت خزر است و دستور کار روز 8 اکتبر موضوعاتی چون تغییرات اقلیمی، منابع آب، تجارت، انرژی، حمل‌ونقل و امنیت منطقه‌ای را شامل می‌شود.
در نشست نوامبر 2025 در تاشکند، پنج رئیس‌جمهور آسیای مرکزی به اتفاق آرا با عضویت کامل جمهوری آذربایجان موافقت کردند و بدین ترتیب قلمرو این فرمت را از عرض خزر به قفقاز جنوبی گسترش دادند. الهام علی‌اف نیز بر این تحول تأکید کرده و در نشست غیررسمی چالپون‌آتا گفت که پیش از این به عنوان میهمان ویژه شرکت می‌کرد اما امروز عضوی کامل از این تیم است.
این فرمت که از سال 2018 آغاز شده، در ابتدا ساختاری غیررسمی و با بوروکراسی حداقل داشت. اگرچه سران به‌طور منظم دیدار می‌کردند، اما ساختار نهادی دائمی ایجاد نشده بود. اکنون این روند در حال تغییر است؛ در نشست تاشکند، میرضیایف پیشنهاد تبدیل این جلسات به «جامعه آسیای مرکزی» با دبیرخانه دوره‌ای و هماهنگ‌کننده‌های ملی قدرتمند را مطرح کرد. این موضوع هفته گذشته در تالار منطقه‌ای CAMCA در باکو نیز توسط صادق صفایف، نائب‌رئیس اول مجلس سنای ازبکستان پیگیری شد.
حضور جمهوری آذربایجان هر دو سوی خزر را در یک مجمع منطقه‌ای گردهم می‌آورد. کالاهای ترانزیتی از بندر ترکمن‌باشی به باکو منتقل شده و از مسیر قفقاز جنوبی به سمت ترکیه و اروپا حرکت می‌کنند. در این بخش از «کریدور میانی» (کریدور ترانس-خزر)، برنامه‌ریزی نامنظم کشتیرانی و تأخیرهای گمرکی از موانع اصلی ترانزیت محسوب می‌شوند.
ترکمنستان توسعه ناوگان باری خود را آغاز کرده است. کشتی کانتینری «قداملی» با ظرفیت 240 کانتینر استاندارد در ماه مه وارد بندر باکو شد و کشتی دوم با نام «منزل» قرار است تا پایان سال 2026 عملیاتی شود.
گزارش 28 سپتامبر بانک جهانی نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری هدفمند و یکپارچه‌سازی می‌تواند حجم تجارت در مسیر ترانس-خزر را تا سال 2040 بیش از سه برابر کرده و زمان ترانزیت را به نصف کاهش دهد.
این گزارش نیاز به 25 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های فیزیکی و 30 میلیارد دلار در بخش‌های پشتیبان را برآورد کرده است. نورگل ژاکوپوا، دبیرکل انجمن مسیر ترانس-خزر نیز بر نوسازی مداوم حلقه زنجیره‌های مسیر تأکید کرد.
تضادهای اقتصادی - اجتماعی و تدابیر امنیتی در آوازه
با این وجود، زندگی در شهر ترکمن‌باشی همواره با تصویر مجلل منطقه آوازه همخوانی نداشته است. در اوت 2023، اعتراضاتی در خصوص کمبود آرد و روغن یارانه‌ای در برابر شهرداری شکل گرفت که در ترکمنستان رویدادی نادر بود.
گزارش‌ها نشان می‌دهد در طول فصل گردشگری وضعیت عرضه کالاها در فروشگاه‌های دولتی بهتر شده اما با رفتن مسافران دوباره کمبودها نمایان می‌شود.
در سال 2024 و پیش از سفر سفیر آمریکا، فروشگاه‌های ترکمن‌باشی به‌طور مصنوعی پر شدند. گزارش‌های دیده‌بان حقوق بشر در سال 2025 نیز نشان‌دهنده تداوم گرانی و کمبود برخی کالاهای اساسی در سطح ملی است.
منطقه آوازه پیش از این نیز فضایی کاملاً تحت کنترل داشته است. در فصل تعطیلات 2021، مقامات تدابیر سخت‌گیرانه‌ای اتخاذ کردند و در جریان کنفرانس سال 2025 سازمان ملل نیز امور امنیتی در اولویت بود.
دیپلماسی متراکم در سواحل خزر؛ میزبانی هم‌زمان از نشست‌های منطقه‌ای
ترافیک دیپلماتیک در آوازه پس از نشست روز پنجشنبه متوقف نخواهد شد. این منطقه در روز 9 اکتبر میزبان نشست شورای سران کشورهای مشترک‌المنافع خواهد بود. ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه در تماس تلفنی 22 سپتامبر با بردی‌محمدوف حضور خود را تأیید کرد.
همچنین بر اساس اعلام اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان، مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور ایران نیز قرار است به عنوان میهمان ویژه در نشست کشورهای مشترک‌المنافع حضور یابد و دیدارهایی در حاشیه آن داشته باشد.
این نشست‌های پی‌درپی، رهبران منطقه را در دو فرمت متفاوت گرد هم می‌آورد؛ روز پنجشنبه علی‌اف در کنار سران آسیای مرکزی در قالب فرمت جدید شش‌جانبه قرار می‌گیرد و روز جمعه پوتین در قالب چارچوب قدیمی‌تر کشورهای مشترک‌المنافع به آنان می‌پیوندد. با الحاق جمهوری آذربایجان، کشورهای آسیای مرکزی نقش فعال‌تری در شکل‌دهی به مناسبات فرامنطقه‌ای ایفا می‌کنند.
