«حسام» چگونه کار می‌کند؟
در مرحله نخست، «حسام» برای حساب‌های اشخاص حقیقی طراحی شده و قرار است دسترسی به اطلاعات حساب‌ها را یکپارچه کند.
سامانه حسام در حوزه حکمرانی داده و سامان‌دهی اطلاعات حساب‌های بانکی روز دوشنبه 13 مهرماه با حضور رئیس کل بانک مرکزی به طور رسمی وارد مرحله بهره‌برداری شد و طراحی، تولید و پیاده‌سازی آن بر عهده شرکت خدمات انفورماتیک بوده و بانک مرکزی مدیریت و راهبری این پروژه را بر عهده داشته است.
محمد میرزاآقایی، مدیر سیستم‌های ملی پرداخت شرکت خدمات انفورماتیک، در خصوص سامانه حسام می‌گوید: سامانه «حسام» بر پایه اطلاعات تجمیع‌شده در سامانه سیاح طراحی شده است. این سامانه امکان مدیریت حساب‌هایی را فراهم می‌کند که صاحبان آنها به دلایل مختلف دیگر از آنها استفاده نمی‌کنند یا از وضعیت و حتی وجود برخی از این حساب‌ها اطلاع دقیقی ندارند.»
به گفته او، راه‌اندازی حسام می‌تواند ضمن تسهیل دسترسی افراد به اطلاعات حساب‌های خود، به سامان‌دهی داده‌های بانکی و افزایش شفافیت در این حوزه کمک کند.
مدیر سیستم‌های ملی پرداخت شرکت خدمات انفورماتیک، ایجاد ارتباط هم‌زمان و امن با مجموعه‌ای از زیرساخت‌ها و سامانه‌های بانکی و حاکمیتی را یکی از مهم‌ترین چالش‌های اجرای این پروژه دانست و افزود: «یکی از موضوعات اصلی، برقراری ارتباط میان بخش عمومی سامانه که از طریق اینترنت در دسترس کاربران قرار‌می‌گیرد و شبکه NIBN به‌عنوان شبکه خصوصی و اختصاصی بانکی بود. این دو بخش با وجود تفکیک کامل زیرساختی، باید به‌صورت کنترل‌شده و امن با یکدیگر تعامل می‌کردند.»
وی ادامه داد: «احراز هویت کاربران نیز از طریق دولت هوشمند و مطابق الزامات تعیین‌شده انجام می‌شود. این فرآیند با الزام احراز هویت سطح 3 و دو عامله طراحی شده است تا ضمن تسهیل دسترسی کاربران، الزامات امنیتی و حفاظتی نیز رعایت شود.»
میرزاآقایی درباره معماری سامانه حسام توضیح داد: «در معماری این سامانه، رویکرد توزیع‌شده و Cloud Native به کار گرفته شده است. هر بخش از سامانه مسئولیت مشخصی بر عهده دارد و زیرساخت شبکه بانکی NIBN به‌طور کامل از زیرساخت عمومی و اینترنتی سامانه تفکیک شده است. برای برقراری ارتباط میان این بخش‌ها نیز سازوکارهای امن و کنترل‌شده طراحی و پیاده‌سازی شده است.»
به گفته او، پیاده‌سازی و میزبانی بخش مرتبط با بانک‌ها بر بستر Kubernetes انجام شده و تمهیداتی برای بازیابی خودکار سامانه در شرایط قطعی یا بروز اختلال در نظر گرفته شده است. این رویکرد، تداوم خدمت و پایداری سامانه را در مقیاس ملی تقویت می‌کند.
مدیر سیستم‌های ملی پرداخت شرکت خدمات انفورماتیک همچنین معماری مبتنی بر Microservices را از دیگر ویژگی‌های فنی سامانه دانست و گفت: «این معماری امکان توسعه و مقیاس‌پذیری سامانه را فراهم کرده است. به این ترتیب، حسام می‌تواند متناسب با افزایش تعداد کاربران و حجم درخواست‌ها توسعه یابد و پاسخگوی نیازهای آتی در سطح کشور باشد.»
وی یکپارچه‌سازی سامانه با مجموعه‌ای از سامانه‌ها و سرویس‌های مختلف را از مهم‌ترین بخش‌های پروژه عنوان کرد و افزود: «ارتباط با پنجره واحد دولت هوشمند، سرویس‌های بانک مرکزی، سامانه سیاح و شبکه بانکی کشور، در کنار فراهم‌سازی دسترسی امن اینترنتی، از جمله بخش‌های اصلی این یکپارچه‌سازی به شمار می‌رود. اجرای این فرآیند، علاوه بر پیچیدگی‌های فنی، به هماهنگی گسترده میان سازمان‌ها و مجموعه‌های مختلف نیاز داشت.» میرزاآقایی با تأکید بر توجه به الزامات امنیتی در تمام مراحل پروژه گفت: «امنیت از ابتدا در طراحی معماری استقرار و اجرای سامانه مورد توجه قرار گرفته است. حسام مراحل مختلف آزمون نفوذ را پشت سر گذاشته و جلسات متعددی میان تیم پروژه و واحد امنیت شرکت برای بررسی و الزامات امنیتی برگزار شده است. هرچند امنیت یک فرآیند بهبود مستمر و ادامه دار است.»
به گفته او، راه‌اندازی سامانه حسام می‌تواند به پاک‌سازی و سامان‌دهی داده‌های حساب‌ها نیز کمک کند. با گذشت زمان، اطلاعات حساب‌ها در سامانه‌های مختلف ایجاد و تجمیع شده و افزایش قابلیت اعتماد و اتکاپذیری این داده‌ها به یکی از نیازهای مهم نظام بانکی تبدیل شده است.
وی تاکید کرد: در مرحله فعلی، دامنه بهره‌برداری حسام بر حساب‌های اشخاص حقیقی متمرکز است و تعداد و نحوه انتخاب حساب‌های مورد نیاز نیز بر اساس سیاست‌ها و مقررات موجود تعیین می‌شود.» مدیر سیستم‌های ملی پرداخت شرکت خدمات انفورماتیک درباره ظرفیت‌های آتی سامانه حسام گفت: «این سامانه در آینده می‌تواند فراتر از کارکرد فعلی خود توسعه یابد و به بستری برای مدیریت یکپارچه هرآنچه نیاز به دسترسی یکپارچه به اطلاعات حساب‌های بانکی فرد دارد تبدیل شود.
میرزاآقایی اجرای این پروژه را حاصل همکاری نزدیک میان بانک مرکزی و شرکت خدمات انفورماتیک دانست و گفت: «این پروژه با همکاری بخش‌های بهره‌بردار و ناظر در بانک مرکزی، اداره مهندسی نرم افزار و اداره نظارت و مبارزه با پول‌شویی این بانک انجام شد. در شرکت خدمات انفورماتیک نیز واحدهای شبکه، عملیات، امنیت، توسعه و بازاریابی در اجرای پروژه مشارکت تنگاتنگی داشتند که صمیمانه از همه آنها قدردانی می‌شود.»
به گفته او، از زمان جدی‌شدن پروژه تا مرحله بهره‌برداری، حدود سه ماه کار فشرده و شبانه‌روزی انجام شد تا طراحی، توسعه، آماده‌سازی و راه‌اندازی سامانه در چارچوب زمان‌بندی تعیین‌شده و بدون اختلال در فعالیت‌های جاری انجام شود.
رونمایی از سامانه حسام با حضور رئیس کل بانک مرکزی انجام و مرحله بهره‌برداری رسمی آن آغاز شد. رئیس کل بانک مرکزی در این مراسم ضمن تقدیر از همه دست‌اندرکاران اجرای پروژه از تلاش‌ها و نقش شرکت خدمات انفورماتیک در طراحی، تولید، توسعه و عملیاتی‌سازی این سامانه قدردانی کرد.
