افت 85 درصدی چاپ کتاب‌های بریل؛ کتاب 100 صفحه‌ای یک میلیون!
کارشناسان از افت 85 درصدی چاپ کتاب بریل زیر سایه افزایش قیمت کاغذ و عدم تخصیص یارانه خبر می‌دهند.
افزایش قیمت‌ها در بازار کاغذ طی یک سال گذشته صنایع وابسته به آن، از جمله نشر، را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. تاثیر رشد بیش از چهار برابری قیمت هر بند کاغذ در یک سال گذشته و ناپایداری قیمت‌ها کم‌کم خود را نشان می‌دهد. در این مدت، ناشران دست به عصا و گزیده‌تر کار کرده و گاه از سرمایه‌گذاری بر کارهای جدید پرهیز داشته‌اند. این مسئله در برخی از حوزه‌های نشر مانند چاپ کتاب بریل محسوس‌تر بوده است؛ حوزه‌ای که ذاتاً هزینه‌بر و متکی به حمایت‌های یارانه‌ای است.
افزایش 4 برابری هزینه تولید کتاب بریل
کتاب‌های بریل به‌دلیل ویژگی‌های فنی، نیازمند مقوا و کاغذهای سنگین و مقاومی هستند که بتوانند برجستگی نقاط را در اثر لمس مداوم حفظ کنند. از سوی دیگر، هر صفحه از یک کتاب معمولی پس از تبدیل به خط بریل، گاه تا سه یا چهار صفحه فضا می‌طلبد و همین امر، حجم کاغذ مصرفی و به‌تبع آن هزینه تمام‌شده هر عنوان را چند برابر کتاب‌های بینایان می‌کند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که میزان تقاضا و چاپ این دسته از آثار در یک سال گذشته کاهش محسوسی داشته است.
جواد رضایی، مدیر عامل انجمن نابینایان مشهد، در گفت‌وگو با تسنیم، درباره این موضوع گفت: سه عامل هزینه چاپ کتاب به خط بریل را افزایش می‌دهد: دستگاه‌های مورد نیاز، هزینه پرسنل و کاغذ. در دو مورد نخست ما مشکلی نداریم، اما در یک سال و نیم گذشته افزایش قیمت کاغذ چاپ این دسته از آثار را با مشکل مواجه کرده است.
وی ادامه داد: کاغذ در یک سال گذشته بیش از 300 درصد افزایش قیمت داشته است؛ به طوری که هر ورق مقوای بریل A4 در این بازه زمانی از دو هزار و 500 تومان به هشت هزار تومان رسیده است.
رضایی با بیان اینکه در این مدت ظرفیت تولید به 10 تا 15 درصد رسیده است، تصریح کرد: هزینه تولید کتاب بریل همیشه بالا بوده است؛ به همین دلیل در سنوات گذشته بخشی از این هزینه توسط خیرین و بخشی توسط نابینایان تامین می‌شد. در نبود حمایت دولتی و عدم حمایت خیرین، در حال حاضر تنها ظرفیت تولید به کتاب‌های آموزشی محدود شده و دیگر منابع مانند کودک و نوجوان، ادبیات، تاریخ و حتی کتب مذهبی و دینی نیز متوقف شده و 85 درصد از ظرفیت تولید خالی مانده است.
گرانی کاغذ دست نابینایان را از کلمات کوتاه کرد
مدیرعامل جامعه نابینایان ثامن الائمه (ع) خراسان رضوی با تاکید بر اینکه مشکل چاپ کتاب بریل در چنین شرایطی شامل دیگر استان‌ها نیز می‌شود، یادآور شد: چاپخانه‌های خصوصی در استان‌های بزرگ مانند شیراز و اصفهان نیز با چنین چالشی مواجه هستند، تنها چاپخانه دولتی رودکی در حال حاضر به کار خود ادامه می‌دهد که آن هم در بازه زمانی شش ماهه برخی از منابع را براساس تقاضای مخاطبان تولید می‌کند.
بخش دیگر صحبت‌های رضایی به تأثیر این روند بر مخاطبان نابینا اشاره و اضافه کرد: مخاطبان در حال حاضر مجبورند نیاز خود را با منابع گویا یا با استفاده از نرم‌افزارهای متن‌خوان برطرف کنند، حال آنکه منابع بریل این امکان را می‌داد که مخاطب، به ویژه دانش‌آموزان و دانشجویان، مهارت نوشتاری خود را افزایش دهند.
به گفته او؛ در حالی حاضر بدون احتساب هزینه ویرایش و صحافی قیمت یک کتاب 100 صفحه‌ای به خط بریل برای مخاطب، یک میلیون تومان تمام می‌شود. به عبارت دیگر، مخاطب نابینا برای تهیه هر کتاب به خط بریل باید حدود سه برابر بیش از کتاب‌های موجود در بازار هزینه کند.
چرا کتاب‌های صوتی جایگزین بریل نمی‌شوند؟
چاپ کتاب به خط بریل راهی است برای توسعه عدالت آموزشی و دسترسی همگانی به منابع و اطلاعات. برای جامعه نابینایان، بریل تنها یک فرمت نیست، بلکه کلید اصلی سوادآموزی، استقلال فردی و ارتباط مستقیم با محتوای مکتوب است. شرایط موجود بیش از آنکه چاپخانه‌ها را متضرر کند، مخاطبان این دسته از آثار را نشانه گرفته است.
موسی عصمتی، شاعر روشندل و آموزگار مدارس نابینایان، در گفت‌وگو با تسنیم، درباره تاثیر این روند بر جامعه نابینایان گفت: در حال حاضر به دلیل افزایش قیمت‌ها، بچه‌ها عمدتاً از منابعی که پیش‌تر منتشر شده، استفاده می‌کنند و دسترسی به منابع جدید خیلی محدود شده است.
او با بیان اینکه امروزه استفاده از کتاب‌های صوتی در میان کودکان و نوجوانان نابینا جا افتاده و اقبال به این آثار زیاد است، افزود: با این حال بررسی بچه‌ها هیچ منبعی جای کتاب بریل را نمی‌گیرد. بچه‌ها وجب به وجب کلمات را لمس می‌کنند و این موضوع روی یادگیری آنها تاثیر به سزایی می‌گذارد و فرصت بهتری برای یادگیری را برای کودکان و نوجوانان فراهم می‌کند.
چاپ کتاب بریل پیش از این نه با حمابت‌های دولتی که با مشارکت خیرین انجام می‌شد، اما به گفته فعالان؛ در شرایط فعلی عمده تمرکز خیرین بر رفع مشکلات معیشتی و اقتصادی نابینایان است تا اقلام فرهنگی. به نظر می‌رسد بقای این حوزه، با توجه به رشد قیمت‌ها در بازار کاغذ، دیگر تنها با حمایت‌های خیرین میسر نباشد، روشن ماندن چراغ چاپخانه‌های بریل نیازمند تخصیص یارانه حمایتی از این بخش است.
