چرا نمی‌شد 290 نماینده را زیر یک سقف جمع کرد؟

بابک نگاهداری، رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، با اشاره به اهمیت روایت‌سازی در شرایط جنگی گفت: یکی از موضوعاتی که باید از تجربه ماه‌های اخیر بیاموزیم این است که در جنگ شناختی، همیشه لازم نیست دشمن یک روایت را از صفر بسازد. گاهی مواد اولیه یک روایت مخرب را خود ما، ناخواسته و بدون آنکه چنین قصدی داشته باشیم، در اختیار او قرار می‌دهیم.

وی افزود: ممکن است گوینده یک سخن، دلسوز کشور باشد و حتی با هدف اصلاح یک وضعیت صحبت کند، اما آنچه در نهایت اهمیت پیدا می‌کند، تصویری است که آن سخن در ذهن جامعه می‌سازد. به همین دلیل در شرایط جنگی، مسئولیت نخبگان، رسانه‌ها و صاحبان تریبون مضاعف است.

تعطیلی مجلس؛ روایتی که با واقعیت فاصله داشت

نگاهداری با اشاره به مباحث شکل‌گرفته پیرامون فعالیت مجلس در ماه‌های گذشته اظهار کرد: یکی از نمونه‌های قابل تأمل، تعبیر تعطیلی مجلس بود. تکرار این تعبیر، فارغ از نیت گویندگان آن، به‌تدریج این تصور را ایجاد کرد که گویا مجلس برای چند ماه اساساً از چرخه حکمرانی کشور خارج شده است؛ در حالی که واقعیت چنین نبود.

رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس تصریح کرد: کمیسیون‌های تخصصی مجلس در این مدت فعال بودند، نمایندگان وظایف نظارتی و پیگیری مسائل حوزه‌های انتخابیه را ادامه دادند و جلسات متعددی نیز به‌صورت مجازی برگزار شد. آنچه با محدودیت مواجه شده بود، شکل متعارف تجمع همه نمایندگان در صحن مجلس بود. آن هم نه با تصمیم مجلس، بلکه بر اساس ملاحظات و تدابیر امنیتی کشور.

چرا نمی‌شد 290 نماینده را زیر یک سقف جمع کرد؟

وی ادامه داد: باید شرایط را منصفانه در نظر گرفت. ما با یک جنگ واقعی و دشمنی مواجه بودیم که نشان داده بود برای هدف قرار دادن مسئولان و مراکز حساس کشور و ناجوانمردانه بودن محدودیتی قائل نیست. در چنین وضعیتی آیا عقلانی بود نزدیک به 300 نفر نماینده ملت در ساعت و مکانی مشخص زیر یک سقف جمع شوند؟ اگر خدای نکرده دشمن موفق می‌شد ضربه‌ای سنگین به مجلس وارد کند، مسئله صرفاً شهادت تعدادی از مسئولان کشور نبود؛ استمرار یکی از قوای اصلی نظام و چرخه قانون‌گذاری کشور می‌توانست با یک مسئله جدی مواجه شود.

نگاهداری تأکید کرد: مجلس در جمهوری اسلامی یک نهاد تشریفاتی نیست که بود و نبود آن تفاوتی ایجاد نکند. مجلس بخشی از سازوکار اداره کشور است و دقیقاً به همین دلیل، حفاظت از استمرار آن در شرایط جنگی اهمیت داشت. پراکنده‌شدن محل فعالیت‌ها، تغییر شکل جلسات یا استفاده از سازوکارهای غیرحضوری را نباید با «تعطیلی» یکی دانست.

وی با اشاره به تجربه مرکز پژوهش‌های مجلس گفت: ما این مسئله را در خود مرکز هم تجربه کردیم. از روز نخست جنگ، فعالیت مرکز متوقف نشد. طبیعی بود که در مقاطعی نتوانیم همه همکاران را مانند شرایط عادی در یک ساختمان و اتاق‌های مشخص گرد هم بیاوریم. گاهی محل کار تغییر کرد، گاهی جلساتی که پیش‌تر با حضور همه مدیران برگزار می‌شد به شکل گروه‌های کوچک‌تر یا جلسات جداگانه تشکیل شد و بسیاری از سازوکارهای کاری متناسب با وضعیت جنگی تغییر کرد؛ اما آیا تغییر محل و شکل کار به معنای تعطیلی کار است؟

رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس افزود: اتفاقاً تجربه مرکز نشان داد که یک سازمان می‌تواند بدون حضور فیزیکی متعارف نیز نه‌تنها فعالیت خود را حفظ کند، بلکه متناسب با شرایط کشور بر حجم و تنوع فعالیت‌های کارشناسی خود بیفزاید. پژوهشگران مرکز از روز نخست جنگ کار خود را ادامه دادند و تقریباً تمام ظرفیت مرکز نیز به مسائل جدیدی اختصاص یافت که جنگ پیش روی نظام حکمرانی قرار داده بود.

نگاهداری سپس به پیامد اجتماعی روایت تعطیلی مجلس اشاره کرد و گفت: مسئله فقط تصویری نبود که دشمن از این روایت استفاده می‌کرد. بخشی از جامعه و حتی نیروهای دلسوز و انقلابی کشور نیز تحت تأثیر تکرار همین تعبیر قرار گرفتند. وقتی چند ماه به مردم گفته شود مجلس تعطیل است، طبیعی است که بعد از مدتی این پرسش در ذهن آنان شکل بگیرد که اگر مجلس می‌تواند چند ماه تعطیل باشد و کشور همچنان اداره شود، پس اساساً مجلس چه کارکردی دارد؟

وی افزود: اینجا یک نقد، ناخواسته از موضوع اولیه خود عبور می‌کند و به تضعیف سرمایه اجتماعی یک نهاد اساسی کشور می‌انجامد. این در حالی است که من از نزدیک شاهد بودم بسیاری از نمایندگان در همین دوره برای مسائل کشور، حوزه‌های انتخابیه، دستگاه‌های اجرایی و مسائل ناشی از جنگ چه میزان پیگیری و نقش‌آفرینی داشتند.

رییس مرکز پژوهش‌های مجلس، در پایان خاطرنشان کرد: در شرایطی که دشمن علاوه بر میدان نظامی، بر ذهن و ادراک جامعه ایرانی نیز سرمایه‌گذاری کرده است، همه ما باید یک سؤال را پیش از بیان هر گزاره از خود بپرسیم که این سخن، فارغ از نیت من، در ذهن مردم چه تصویری از ایران و حاکمیت آن می‌سازد؟ ممکن است نقد ما درست باشد، اما روایتی که از دل آن ساخته می‌شود نادرست باشد. مراقبت از این مرز، به معنای تعطیل‌کردن نقد نیست؛ به معنای مسئولانه‌تر نقد کردن در میانه یک نبرد واقعی بر سر ادراک و اعتماد مردم است.