بازتاب پیامدهای جنگ علیه ایران در رسانه‌های جهان
از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نه‌تنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه‌های آمریکایی، شکست راهبردی به متجاوزان تحمیل شده است.
از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نه‌تنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه های آمریکایی، بن‌بست راهبردی و شکست‌های میدانی و سیاسی بر متجاوزان تحمیل شد. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانش‌آموزان بی‌گناه آغاز شد، به‌سرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گسترده‌ای پیدا کرد و واکنش‌های متفاوتی را در رسانه‌های بین‌المللی برانگیخت.
رسانه‌های جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کرده‌اند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتاب‌ها می‌تواند تصویری روشن‌تر از وضعیت واقعی جنگ و چشم‌انداز آن ارائه دهد.
رسانه های انگلیسی
در گزارشی در اینترسپت به قلم «نیک تورس» با عنوان «ارتش آمریکا در میان جنگ ناکام با ایران برای حفاظت از پایگاه‌هایش تقلا می‌کند»، آمده است که پایگاه‌های آمریکا از اردن تا کویت و بریتانیا به‌طور فزاینده‌ای در برابر حمله آسیب‌پذیر شده‌اند. بر پایه این گزارش، پس از رشته حملات ویرانگر به پایگاه‌ها در سراسر خاورمیانه، بمب‌افکن‌های دوربرد آمریکا مستقر در بریتانیا روز یکشنبه در پی بیم از حمله قریب‌الوقوع ایران به پایگاه‌های خانگی خود در آمریکا بازگشتند.
به نوشته این گزارش، ناتوانی در حفاظت از هواپیماهای آمریکایی در پایگاهی در شمال غرب لندن همزمان با افزایش حملات به پایگاه‌های آمریکا در سراسر جهان رخ داده است. حملات پیچیده پهپادی و موشکی بالستیک ایران به کشته و زخمی شدن نظامیان آمریکایی انجامیده و شمار بیشتری را در معرض خطر قرار داده و بسیاری از پایگاه‌ها را در خاورمیانه آسیب زده یا ویران کرده است. به گفته یک مقام دفاعی، «وضعیت پایگاه‌ها در منطقه ممکن است هرگز بهبود نیابد.»
این گزارش می‌افزاید آمار رسمی تلفات آمریکا ۱۹ کشته و نزدیک به ۹۰۰ زخمی است که بیشتر کشته‌شدگان از ژوئیه و پس از ادعای پایان جنگ به دست آمده‌اند. به نوشته اینترسپت، آمار واقعی تلفات بالاتر است و به گفته یک مقام دفاعی، از طریق آنچه «پوشش‌دهی» خوانده شده، پنهان و دستکاری شده است.
بر اساس گزارش بازرس کل پنتاگون که در این مقاله به آن اشاره شده، حملات ایران «صدها ساختمان و سازه در پایگاه‌های آمریکا در کویت، بحرین، قطر، امارات، عربستان، عراق، عمان و اردن را آسیب زده و ویران کرده است.» همچنین آمریکا و متحدانش تنها در ۱۶ روز نخست جنگ بیش از ۱۱ هزار مهمات مصرف کردند و حدود ۶۵ درصد از موشک‌های رهگیر پاتریوت میان فوریه و ژوئیه مصرف شد.
این گزارش در پایان می‌افزاید ایران راهبردی «همه یا هیچ» را در پیش گرفته و بر این حساب می‌کند که می‌تواند ویرانی اقتصادی را بیشتر از توان آمریکا برای ادامه یک جنگ ناکام و محاصره دریایی پرهزینه در تنگه هرمز تحمل کند.
به گزارش MS NOW، عراق روز چهارشنبه ارزش پول ملی خود را کاهش داد و نرخ رسمی مبادله را از حدود ۱۳۰۰ دینار به ۱۵۰۰ دینار در برابر هر دلار تغییر داد. بانک مرکزی عراق در بیانیه‌ای اعلام کرد که نرخ جدید در نشست شب گذشته هیئت وزیران این کشور «برای تأمین نیازهای مالی، اقتصادی و پولی مربوطه» تصویب شده است. نرخ رسمی پیشین در سال ۲۰۲۳ تعیین شده بود و در عمل همواره شکافی میان نرخ رسمی و نرخ بازار مورد استفاده صرافی‌ها وجود داشت.
بر پایه این گزارش، این شکاف در ماه‌های اخیر در نتیجه جنگ آمریکا و ایران — که گاه به عراق نیز سرایت کرده — و اختلال در کشتیرانی تنگه هرمز گسترده‌تر شده است. اقتصاد عراق به شدت به صادرات نفت وابسته است و پیش از جنگ، بیشتر نفت این کشور از طریق تنگه هرمز صادر می‌شد. از زمان آغاز جنگ، عراق ناچار شده نفت خود را از مسیر زمینی و از طریق سوریه صادر کند؛ مسیری که پرهزینه‌تر و کم‌بازده‌تر است.
بر اساس این گزارش، نرخ غیررسمی پیش از اعلام کاهش رسمی، به بیش از ۱۶۰۰ دینار در برابر دلار رسیده بود و پس از اعلام نرخ جدید، نرخ بازار به بیش از ۱۷۰۰ دینار در برابر دلار جهش کرد. با نرخ رسمی جدید، وزارت دارایی عراق دلار را به قیمت ۱۵۰۰ دینار و مصرف‌کنندگان در بانک‌ها به قیمت ۱۵۲۰ دینار خریداری خواهند کرد.
به گزارش رویترز، «جی‌دی ونس»، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در مصاحبه‌ای اختصاصی با این خبرگزاری گفت که ایران برای پایان دادن به جنگ هفت‌ماهه باید کاهشی «معنادار» در ظرفیت غنی‌سازی هسته‌ای خود ایجاد کند.
ونس که نقش اصلی را در مذاکرات برای پایان دادن به این جنگ بر عهده دارد، تأکید کرد هرگونه توافق مستلزم آن است که ایران ظرفیت غنی‌سازی خود را کاهش دهد، نه اینکه فقط وعده کاهش‌های آینده را بدهد.
بر پایه این گزارش، ایران و آمریکا در هفته‌های اخیر پیشنهادهایی برای پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز مبادله کرده‌اند؛ اما ترامپ آخرین پیشنهاد تهران را رد کرده و هشدار داده که عملیات نظامی ممکن است پس از انتخابات میان‌دوره‌ای تشدید شود.
به ادعای ونس، آمریکا با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در حال گفت‌وگو است. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در پاسخ گفت مقامات آمریکایی به‌خوبی می‌دانند طرف ایرانی آنان کیست و مشکل واقعی، «مواضع متناقض و پیام‌های دوگانه مقامات آمریکایی» است.
این گزارش می‌افزاید جنگ و هزینه سه میلیارد دلاری ماهانه آن به مسئله‌ای اصلی در کارزار انتخاباتی تبدیل شده و افزایش قیمت انرژی، ترامپ و جمهوری‌خواهان را در ایالت‌های رقابتی به موضع دفاعی برده است. ونس همچنین گفت هنوز تصمیم نگرفته است برای انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ نامزد شود.
فارن پالیسی، در تحلیلی از مرکز امنیت جدید آمریکا با عنوان «چگونه از فاجعه در جنگ بعدی با ایران جلوگیری کنیم»، نوشته است که بازی‌های جنگی اخیر نشان می‌دهد واشینگتن چگونه می‌تواند پدافند هوایی خود را تقویت کند تا دور بعدی درگیری بدتر نشود.
بر پایه این گزارش، هر آنچه در ماه‌های آینده رخ دهد، چشم‌انداز صلح پایدار میان آمریکا و ایران تیره است. برنامه هسته‌ای، زرادخانه موشکی و پهپادی ایران همچنان پابرجاست، کنترل تنگه هرمز همچنان مورد مناقشه است و مهم‌تر از همه، حمایت روسیه و چین بازسازی سریع توانمندی‌های ایران را تسهیل می‌کند.
نویسندگان می‌افزایند جنگ، آسیب‌پذیری‌های بنیادین موضع آمریکا در خاورمیانه و ذخایر مهمات آن را آشکار کرده و نیروهای آمریکایی خسته و فرسوده از این درگیری خارج شده‌اند. به باور آنان، ایران نیز از این جنگ درس‌هایی برای دور بعدی گرفته و توان موشکی و پهپادی خود را تقویت خواهد کرد.
این تحلیل نتیجه می‌گیرد که واشینگتن باید پیش از دور بعدی درگیری، با تقویت پدافند هوایی، بازسازی ذخایر مهمات و بازنگری در استقرار نیروها، آمادگی خود را افزایش دهد؛ زیرا هزینه نبود آمادگی، در جنگ احتمالی بعدی بسیار سنگین‌تر خواهد بود.
رسانه های عربی
الجزیره در مقاله ای به بررسی آینده مقاومت فلسطین پس از سه سال از عملیات «طوفان الاقصی» می‌پردازد و تأکید می‌کند که مقاومت، با وجود ضربات سنگین اسرائیل، همچنان از میان نرفته و باید خود را با شرایط جدید تطبیق دهد.
نویسنده معتقد است مرحله پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ با گذشته تفاوتی راهبردی دارد و اولویت نخست مقاومت باید حفظ حضور و پایداری فلسطینیان در سرزمین خود باشد. از نگاه او، مقاومت نباید به یک گروه یا تنها به مبارزه مسلحانه محدود شود، بلکه باید به کل جامعه فلسطینی بازگردد و مشارکت نیروها و جریان‌های مختلف را دربرگیرد.
نویسنده همچنین می‌گوید اسرائیل با وجود ویرانی گسترده در غزه، نتوانسته دستاوردهای نظامی خود را به پیروزی سیاسی و راهبردی تبدیل کند و در سطح جهانی نیز با کاهش مشروعیت و افزایش انتقادها روبه‌رو شده است. در نهایت، مقاله بر ضرورت بازتعریف پروژه ملی فلسطین و نوسازی ابزارهای مقاومت تأکید دارد؛ مقاومت را یک اصل ثابت و شکل‌ها و ابزارهای آن را متغیر می‌داند.
رأی الیوم در مقاله ای جنگ اخیر آمریکا و ایران را صرفاً یک درگیری نظامی نمی‌داند، بلکه آن را زلزله‌ای ژئوپلیتیکی می‌خواند که موازنه قدرت در خاورمیانه و حتی نظام بین‌المللی را دگرگون کرده است.
از دید نویسنده، جنگ موجب کاهش نسبی اعتماد متحدان آمریکا به توانایی واشنگتن و افزایش تمایل کشورهای منطقه به تنوع‌بخشی به روابط خارجی و دستیابی به استقلال راهبردی شده است. در حوزه انرژی نیز اهمیت آسیب‌پذیری مسیرهای دریایی، به‌ویژه تنگه هرمز و باب‌المندب، آشکار شده و کشورها را به سمت ایجاد مسیرهای صادراتی، خطوط لوله و زیرساخت‌های جایگزین سوق می‌دهد.
نویسنده معتقد است عراق بیش از دیگر کشورها در معرض پیامدهای این بحران قرار دارد؛ زیرا علاوه بر تشدید رقابت داخلی میان مراکز قدرت، اقتصاد آن به‌شدت به درآمد نفت وابسته است و اختلال در صادرات از هرمز می‌تواند درآمدهای دولت و ذخایر ارزی را کاهش دهد. در نهایت، آینده کشورهای منطقه به توانایی آنها در سازگاری با تحولات، تقویت اقتصاد و تأمین امنیت مسیرهای راهبردی وابسته خواهد بود.
المیادین در مقاله ای با بررسی «طوفان الاقصی» تأکید می‌کند که عقلانی‌بودن یک تصمیم راهبردی باید بر اساس اطلاعات و شرایطی سنجیده شود که تصمیم‌گیرندگان پیش از وقوع حادثه در اختیار داشتند، نه صرفاً بر مبنای پیامدهای بعدی آن.
نویسنده معتقد است حماس پیش از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به این جمع‌بندی رسیده بود که وضعیت موجود، شامل محاصره غزه، گسترش شهرک‌سازی در کرانه باختری، تهدید مسجدالاقصی، تداوم بازداشت فلسطینیان و روند عادی‌سازی روابط اسرائیل با کشورهای عربی، به‌تدریج گزینه‌های فلسطینیان را محدود می‌کند. از این منظر، عملیات ۷ اکتبر حاصل یک محاسبه سیاسی و راهبردی مشخص بود و صرفاً اقدامی بدون منطق نبود.
نویسنده تأکید می کند که با این حال، حماس احتمالاً شدت و تداوم واکنش اسرائیل، میزان حمایت آمریکا و غرب، ضعف دولت‌های عربی و محدودیت مداخله متحدان منطقه‌ای را به‌درستی پیش‌بینی نکرد. مقاله در نهایت می‌گوید هنوز برای قضاوت درباره موفقیت یا شکست تاریخی این تصمیم زود است؛ زیرا پیامدهای آن همچنان در حال شکل‌گیری است.
رسانه های چین و روسیه
راشاتودی در یادداشتی به قلم «فرهاد ابراهیم‌اف»، استاد دانشگاه رودن و کارشناس علوم سیاسی، بررسی کرده است که افزایش بحث‌ها درباره احتمال خروج ایران از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) چگونه می‌تواند معادلات امنیتی خاورمیانه را تغییر دهد. نویسنده با اشاره به اظهارات اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، می‌نویسد که موضوع خروج از این پیمان دیگر صرفاً دیدگاهی حاشیه‌ای نیست و در محافل رسمی ایران نیز به‌طور جدی بررسی می‌شود؛ هرچند تهران همچنان بر پایبندی خود به تعهدات NPT تأکید دارد.
این گزارش ریشه این بحث را در افزایش فشارهای خارجی، تحریم‌ها و حملات به تأسیسات هسته‌ای ایران جست‌وجو می‌کند. نویسنده معتقد است تجربه توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ نیز بر محاسبات تهران اثر گذاشته است؛ ایران محدودیت‌های گسترده‌ای بر برنامه هسته‌ای خود پذیرفت و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در سال ۲۰۱۶ اجرای تعهدات ایران را تأیید کرد، اما خروج آمریکا از توافق در سال ۲۰۱۸ و بازگشت تحریم‌ها اعتماد تهران به تضمین‌های سیاسی را تضعیف کرد.
ابراهیم‌اف در عین حال اذعان می‌کند که آژانس درباره سطح همکاری ایران و دسترسی به برخی تأسیسات و مواد هسته‌ای نگرانی‌هایی دارد. با این حال، به باور او، حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران این پرسش را برای تهران ایجاد کرده که اگر عضویت در NPT مانع تحریم و حمله نمی‌شود، چه انگیزه‌ای برای ادامه برخی محدودیت‌ها باقی می‌ماند. نویسنده وضعیت ایران و اسرائیل را نیز نامتوازن توصیف می‌کند و یادآور می‌شود اسرائیل عضو NPT نیست.
راشاتودی هشدار می‌دهد خروج ایران می‌تواند نگرانی ترکیه و عربستان را افزایش داده و زمینه رقابت هسته‌ای منطقه‌ای را فراهم کند. از نگاه نویسنده، تهران فعلاً از خروج فوری پرهیز می‌کند و با طرح این گزینه می‌کوشد واکنش روسیه، چین، اروپا و کشورهای منطقه را بسنجد.
در همین چارچوب، پیشنهاد روسیه برای انتقال اورانیوم غنی‌شده ایران نیز می‌تواند فرصتی برای حفظ مسیر مذاکرات باشد؛ مشروط بر اینکه کاهش واقعی فشارهای خارجی را به همراه داشته باشد. نویسنده نتیجه می‌گیرد که بحران کنونی بیش از آنکه صرفاً مسئله خروج یا ماندن ایران در NPT باشد، به بحران اعتماد میان تهران و طرف‌های غربی و تردید درباره ارزش عملی تعهدات بین‌المللی مربوط است.
سی‌جی‌تی‌ان در گزارشی با عنوان «درگیری یمن تشدید شد؛ پیشروی نیروهای دولتی نگرانی‌ها از جنگی طولانی را افزایش داد» نوشت که درگیری‌ها میان نیروهای دولت یمن و انصارالله در روزهای اخیر تشدید شده و عربستان نیز با افزایش حملات هوایی از نیروهای دولت حمایت می‌کند. این تحولات جبهه‌های جدیدی را در سواحل دریای سرخ و اطراف تنگه باب‌المندب گشوده است.
این رسانه با اشاره به ادعای نیروهای دولتی درباره بازپس‌گیری شهر بندری المخا و بخش‌هایی از ذباب در نزدیکی باب‌المندب، افزود انصارالله این ادعاها را رد کرده و تأکید دارد که پیشروی نیروهای دولتی متوقف شده است. محمد البخیتی، عضو دفتر سیاسی انصارالله، نیز هشدار داد در صورت ادامه جنگ، فرودگاه‌ها، بنادر و زیرساخت‌های حیاتی عربستان ممکن است هدف قرار گیرند.
سی‌جی‌تی‌ان همچنین به توافق ترکیه و پاکستان برای استقرار نیرو و تجهیزات نظامی در عربستان در چارچوب توافق دفاعی مکه اشاره کرد و هشدار انصارالله درباره واکنش به هرگونه ورود خارجی به جنگ را بازتاب داد.
این گزارش تأکید می‌کند که اهمیت باب‌المندب با تداوم اختلال در کشتیرانی از تنگه هرمز افزایش یافته و عربستان برای حفظ مسیر صادرات نفت خود به دریای سرخ، به کنترل این منطقه نیاز دارد. با این حال، کارشناسان احتمال پیروزی قاطع هر یک از طرف‌ها را اندک دانسته و نسبت به تکرار جنگ فرسایشی پس از مداخله عربستان در سال ۲۰۱۵ هشدار داده‌اند.
