پژمانفر: آفند اقتصادی ایران به بازارهای مالی آمریکا رسیده است

حجت‌الاسلام پژمانفر، رئیس کمیسیون اصل 90 مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، با تشریح تحولات اقتصادی سه هفته اخیر در تقابل ایران و آمریکا، اظهار داشت: دامنه این تقابل از موضوع تنگه هرمز فراتر رفته و با اختلال در جریان نفت خلیج فارس، توقف خط لوله نفتی عربستان و افزایش قیمت انرژی، آثار آن به بازار فرآورده‌های نفتی، تورم، نرخ بهره و بازارهای مالی آمریکا نیز سرایت کرده است.

وی با اشاره به کاهش جریان نفت عبوری از تنگه هرمز و محدود شدن ظرفیت انتقال نفت منطقه، افزود: مجموعه این تحولات نشان می‌دهد میدان تقابل اقتصادی دیگر صرفاً به بازار نفت محدود نیست و زنجیره‌ای از بازار انرژی تا بازار اوراق و سهام آمریکا را تحت تأثیر قرار داده است.

رئیس کمیسیون اصل 90 مجلس شورای اسلامی با اشاره به تحولات سه هفته اخیر در تقابل اقتصادی ایران و آمریکا گفت: کاهش جریان نفت عبوری از تنگه هرمز، توقف خط لوله نفتی عربستان و افزایش قیمت نفت، نشان می‌دهد دامنه تقابل اقتصادی وارد مرحله جدیدی شده و آثار آن به بازار انرژی و بازارهای مالی آمریکا نیز سرایت کرده است. تسنیم: ارزیابی شما از تحولات اقتصادی سه هفته اخیر در تقابل ایران و آمریکا چیست؟ پژمانفر: در سه هفته اخیر، تقابل ایران و آمریکا از موضوع کنترل تنگه هرمز به نبرد بر سر کل جریان نفت خلیج فارس گسترش پیدا کرده است. آنچه اهمیت دارد این است که موفقیت ایران در کاهش جریان نفت عبوری از تنگه هرمز، در کنار تعطیلی خط لوله نفتی عربستان، موجب ایجاد اختلال جدی در جریان انتقال نفت شده است. بر اساس اطلاعات و ارزیابی‌های موجود، جریان نفت عبوری از تنگه هرمز از حدود 8.5 میلیون بشکه در روز به حدود 6 تا 7 میلیون بشکه در روز کاهش پیدا کرده است. از سوی دیگر، توقف فعالیت خط لوله شرق به غرب عربستان نیز حدود 4 میلیون بشکه در روز ظرفیت انتقال نفت را از مدار خارج کرده است. مجموع این تحولات باعث شده است که فشار بر بازار فیزیکی نفت افزایش پیدا کند و قیمت نفت فیزیکی تا حدود 130 دلار افزایش یابد. این تحولات نشان می‌دهد که مسئله دیگر صرفاً کنترل یک گذرگاه دریایی نیست؛ بلکه موضوع اصلی، جریان کلی نفت و انرژی در منطقه خلیج فارس است. تسنیم: آیا آثار این تحولات فقط در بازار نفت دیده می‌شود؟ پژمانفر: خیر. یکی از نکات مهم این است که آثار این تحولات از بازار نفت فراتر رفته و در بازار فرآورده‌های نفتی آمریکا نیز قابل مشاهده است. در آمریکا قیمت گازوئیل به حدود 6.4 دلار رسیده که یک رکورد تاریخی محسوب می‌شود. این افزایش قیمت در شرایطی اتفاق افتاده که ظرفیت پالایشی با اختلال مواجه شده و ذخایر نیز کاهش پیدا کرده است. بنابراین وقتی جریان نفت و ظرفیت پالایشی تحت فشار قرار می‌گیرد، آثار آن مستقیماً به قیمت فرآورده‌های نفتی منتقل می‌شود و در نهایت فشار اقتصادی آن را مردم و بخش تولید متحمل می‌شوند. تسنیم: وضعیت تورم در آمریکا در این شرایط چگونه است؟ پژمانفر: نکته قابل توجه این است که حتی پیش از افزایش اخیر قیمت نفت، تورم مصرف‌کننده آمریکا کاهش پیدا نکرده بود و تورم تولیدکننده نیز افزایش یافته بود. بنابراین اقتصاد آمریکا پیش از آنکه افزایش جدید قیمت انرژی به‌طور کامل خود را نشان دهد، با مشکل تورمی مواجه بوده است. وقتی چنین اقتصادی با افزایش قیمت انرژی مواجه می‌شود، طبیعتاً فشار تورمی بیشتری ایجاد خواهد شد و سیاست‌گذار پولی آمریکا با شرایط پیچیده‌تری مواجه می‌شود. تسنیم: واکنش فدرال رزرو به این شرایط چه بوده است؟ پژمانفر: یکی از مهم‌ترین نشانه‌های تغییر شرایط اقتصادی آمریکا، تصمیم اخیر فدرال رزرو است. فدرال رزرو پس از حدود سه سال روند نزولی نرخ بهره، مجدداً نرخ بهره را افزایش داده و آن را به محدوده 3.75 تا 4 درصد رسانده است. این اتفاق از این جهت مهم است که افزایش نرخ بهره در شرایط تورمی، اگرچه ابزار مقابله با تورم است، اما هم‌زمان هزینه تأمین مالی را برای اقتصاد افزایش می‌دهد. در واقع، افزایش قیمت انرژی از یک طرف و افزایش نرخ بهره از طرف دیگر، می‌تواند فشار مضاعفی بر اقتصاد آمریکا وارد کند. تسنیم: وضعیت بازار اوراق قرضه آمریکا را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ پژمانفر: در کنار افزایش نرخ بهره، بازده اوراق 10ساله آمریکا نیز به آستانه 5 درصد رسیده است. گزارش‌های بازار نشان می‌دهد این بازده در روزهای اخیر در محدوده 5 درصد قرار گرفته است. این مسئله اهمیت زیادی دارد؛ زیرا افزایش بازده اوراق به معنای افزایش هزینه تأمین مالی است و می‌تواند فشار بیشتری بر شرکت‌ها و بازار سهام آمریکا وارد کند. بنابراین وقتی مجموعه این شاخص‌ها را در کنار یکدیگر قرار می‌دهیم، می‌بینیم که آثار تحولات انرژی در حال انتقال به بازارهای مالی آمریکا است. تسنیم: آیا می‌توان گفت این فشارها در حال تبدیل شدن به یک آسیب ماندگار برای اقتصاد آمریکا است؟ پژمانفر: آنچه می‌توان گفت این است که آثار اقتصادی این تقابل دیگر محدود به افزایش کوتاه‌مدت قیمت نفت نیست. افزایش قیمت انرژی، فشار تورمی، افزایش نرخ بهره، افزایش بازده اوراق 10ساله و افزایش هزینه تأمین مالی شرکت‌ها، در صورت تداوم می‌تواند آثار عمیق‌تری بر اقتصاد آمریکا داشته باشد. به همین دلیل، اثر آفند اقتصادی ایران می‌تواند از یک شوک مقطعی در بازار انرژی به یک فشار ماندگارتر بر بازارهای مالی آمریکا تبدیل شود. البته استمرار این وضعیت به تحولات آینده در بازار انرژی و میزان تداوم اختلال در جریان نفت بستگی دارد. تسنیم: وضعیت با زار سهام آمریکا را در این شرایط چگونه می‌بینید؟ پژمانفر: یکی دیگر از نکات قابل توجه، پررنگ‌تر شدن نشانه‌هایی است که شباهت‌هایی میان شرایط فعلی بورس آمریکا و بحران‌های سال‌های 2000 و 2008 را مطرح می‌کند. در شرایط فعلی، موضوع گسترش بدهی و تأمین مالی اعتباری در حوزه هوش مصنوعی نیز به یکی از مسائل مورد توجه تبدیل شده است. بنابراین اگر افزایش هزینه انرژی و هزینه تأمین مالی را در کنار گسترش بدهی و تأمین مالی اعتباری قرار دهیم، فشار بر بازار سهام و بخش‌های مختلف اقتصاد آمریکا می‌تواند افزایش پیدا کند. تسنیم: با توجه به این شرایط، تداوم این وضعیت چه اهمیتی برای ایران دارد؟ پژمانفر: ادامه این تعادل مطلوب برای ایران، بیش از هر چیز به کاهش عبور پنهانی نفت از تنگه هرمز و تضعیف پشتیبانی نظامی آمریکا از این جریان وابسته است. اگر این جریان کاهش پیدا کند، فشار ناشی از محدود شدن عرضه نفت در بازار جهانی افزایش پیدا خواهد کرد و آثار اقتصادی آن برای طرف مقابل نیز بیشتر خواهد شد. بنابراین موضوع جریان نفت از تنگه هرمز باید به‌عنوان یکی از محورهای اصلی عملیات‌های نظامی ایران مورد توجه قرار گیرد. تسنیم: اگر این راهبرد با پیچیدگی عملیاتی مواجه شود، چه گزینه دیگری وجود دارد؟ پژمانفر: در صورت پیچیده شدن اجرای راهبرد نخست، هدف قرار دادن زیرساخت‌های تجارت نفت منطقه، از جمله بنادر و خطوط لوله انتقال نفت، نیز می‌تواند به‌عنوان گزینه دیگری مورد توجه قرار گیرد. زیرا مسئله اصلی فقط خود تنگه هرمز نیست؛ بلکه کل شبکه‌ای که امکان انتقال و تجارت نفت منطقه را فراهم می‌کند، بخشی از این معادله است. تسنیم: بنابراین از نگاه شما، میدان اصلی این تقابل اقتصادی کجاست؟ پژمانفر: امروز باید توجه داشت که میدان تقابل اقتصادی از یک نقطه خاص فراتر رفته است. تنگه هرمز، جریان نفت خلیج فارس، خطوط انتقال، بنادر، ظرفیت پالایشی، قیمت فرآورده‌ها، تورم، نرخ بهره، بازار اوراق و بازار سهام، همه به یکدیگر متصل شده‌اند. کاهش جریان نفت از حدود 8.5 میلیون به 6 تا 7 میلیون بشکه در روز، حذف حدود 4 میلیون بشکه ظرفیت انتقال خط لوله شرق به غرب عربستان، افزایش قیمت نفت فیزیکی تا 130 دلار، رسیدن قیمت گازوئیل آمریکا به 6.4 دلار، افزایش نرخ بهره فدرال رزرو به محدوده 3.75 تا 4 درصد و رسیدن بازده اوراق 10ساله به حوالی 5 درصد، همگی نشانه‌هایی هستند که باید در کنار یکدیگر تحلیل شوند. در واقع، آنچه امروز در حال شکل‌گیری است، دیگر صرفاً یک تقابل نظامی یا یک جنگ نفتی نیست؛ بلکه تقابل بر سر جریان انرژی و آثار آن بر ساختار اقتصادی و مالی آمریکا و بازار جهانی است.