هشدار صنعاء جدی بود؛ آسمان سعودی قفل شد
آسمان عربستان قفل شد. یمن با عملیات‌های ویژه علیه فرودگاه‌های ریاض و أبها، ممنوعیت پرواز را عملی کرد؛ حلقه جدیدی از معادله «تشدید تنش در برابر تشدید تنش» که از باب‌المندب تا ریاض کشیده شده است.
نیروهای مسلح یمن با رویکردی جدید در رویارویی با دشمن سعودی، پس از ماه‌ها اعمال ممنوعیت بر ناوبری دریایی، آسمان عربستان را منطقه پرواز ممنوع اعلام کرده‌اند.
از دریا به آسمان؛ میدان نبرد جدید
مرکز هماهنگی عملیات‌های بشردوستانه در صنعاء، دوشنبه پیش به شرکت‌های هواپیمایی که در آسمان عربستان فعالیت می‌کنند، هشدار داد که از عبور در این فضا خودداری کنند.
این مرکز اعلام کرد که آسمان عربستان به صحنه عملیات نیروهای مسلح یمن تبدیل خواهد شد و مسئولیت هرگونه پیامد ناشی از ادامه پروازها را بر عهده نمی‌گیرد.
وعده‌ای که عملی شد
تنها چند ساعت پس از این هشدار، نیروهای مسلح یمن، عملیات‌های ویژه‌ای را علیه فرودگاه‌های أبها و ریاض اجرا کردند؛ اصابت موشک به این فرودگاه‌ها نیز به مختل شدن تردد هوایی در هر دو فرودگاه منجر شد که نشان‌دهنده جدی بودن هشدار یمن و اجرایی شدن تصمیمِ ممنوعیت پرواز است.
پاسخ محکم به عملیات «فجر الیمن»
این تحول از تنش‌هایی که در جبهه ساحل غربی یمن و به‌ویژه در منطقه باب‌المندب با آغاز عملیات مزدوران سعودی، موسوم به «فجر الیمن» (سپیده‌دم یمن) شروع شد، جدا نیست.
رشاد العلیمی، رئیس نهاد موسوم به «شورای ریاست»، روز دوشنبه ۵ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که با حمایت گسترده عربستان و مشارکت ۱۰۰ جنگنده، عملیات نظامی وسیعی آغاز شده است؛ سخنگوی رسمی نیروهای ائتلاف نیز با ادعای اینکه هدف از این کار تأمین امنیت تنگه باب‌المندب است، این موضوع را تأیید کرد.
تأیید بین‌المللی اختلال در پروازهای عربستان
«کاند نست تراولر» (Condé Nast Traveler مجله آمریکایی تخصصی در حوزه گردشگری و سفر،) نیز دیروز در پی حملات موشکی و پهپادی نیروهای مسلح یمن به فرودگاه‌های سعودی تایید کرد که در پی حملات سه‌شنبه ۶ اکتبر، تأخیرهای گسترده‌ای در پروازهای بین ریاض و سایر کشورهای حوزه خلیج [فارس] رخ داده است.
این مجله آمریکایی افزود: «حملات موشکی از سوی یمن به عربستان، بر حریم هوایی این کشور تأثیر گذاشته است و حتی شرکت هواپیمایی «فلای دبی» (flydubai) در این هفته با لغو پروازهای خود به مقصد ابها مواجه شده است.
همچنین اشاره شد که «برخی از پروازها به فرودگاه بین‌المللی ملک فهد در دمام تغییر مسیر داده‌اند» و افزود که «برخی شرکت‌های هواپیمایی از جمله KLM و Pegasus به تعلیق پروازهای خود به مقصد ریاض و دمام ادامه می‌دهند.
معادله تشدید تنش در برابر تشدید تنش
در این میان، صنعاء نیز به معادله «محاصره در برابر محاصره» که از ژوئن گذشته اعلام کرده پایبند است. سید عبدالملک الحوثی رهبر انصارالله هشدار داده بود که تشدید تنش عربستان با معادله «تنش در برابر تنش» پاسخ داده می‌شود. اکنون این پاسخ در میدان در حال اجراست؛ تجاوز به یمن با حمله به عمق عربستان مقابله می‌شود و این روند تا خروج سعودی از باتلاق یمن و متمایل شدن آن به صلح ادامه می‌یابد.
ضربه به قلب اقتصاد عربستان
هدف قرار دادن فرودگاه‌های عربستان، ضربه‌ای دردناک به اقتصاد و امنیت این کشور است. فرودگاه ملک‌خالد از نظر اهمیت اقتصادی و عملیاتی در صف اول این تاسیسات قرار دارد.
این فرودگاه در فاصله حدود ۳۵ کیلومتری مرکز ریاض واقع شده، دارای ۵ سالن اصلی و ۴۰ پل هوایی است و ده‌ها شرکت هواپیمایی بین‌المللی و داخلی از طریق آن فعالیت می‌کنند.
هدف قرار دادن فرودگاه پایتخت که دارای بیش از ۲۸.۵ میلیون مسافر سالانه و بیش از ۲۱۷ هزار پرواز است، فراتر از اهمیت نظامی مستقیم، به موقعیت آن در شبکه حمل‌ونقل، ارتباطات و اقتصاد عربستان مربوط می‌شود.
مختل شدن حتی موقت تردد در فرودگاهی با این ابعاد، بر حرکت مسافران، شرکت‌های هواپیمایی و مسیرهای پروازی تأثیر می‌گذارد و باعث می‌شود هشدار به شرکت‌های هواپیمایی، فراتر از یک پیام نظامی، پیامی به سیستم هوانوردی غیرنظامی و مدیریت بحران باشد.
هشدارهای بین‌المللی پیش از اعلام صنعاء
این رویکرد یمن، هشدارهای بین‌المللی مرتبط با ایمنی پرواز را افزایش داده است. خبرگزاری اروپایی ایمنی هوانوردی (EASA) در ۳۰ سپتامبر با توجه به تشدید حملات، دستورالعملی برای شرکت‌های هواپیمایی صادر کرد تا از پرواز در آسمان عربستان خودداری کنند؛ امری که نشان می‌دهد خطرات مربوط به حریم هوایی عربستان پیش از اعلام اخیر صنعاء، در محاسبات بخش هوانوردی بین‌المللی وارد شده بود.
در همین راستا، سرلشکر مجیب شمسان، کارشناس و تحلیلگر نظامی، می‌گوید که هشدارهای مرکز هماهنگی عملیات‌های بشردوستانه، مقدمه‌ای برای مرحله بعدی تنش و اعمال ممنوعیت هوایی بر فرودگاه‌های عربستان است. وی با پیوند دادن این تحول به تداوم عملیات‌های نظامی و محاصره، معتقد است که نیروهای مسلح یمن ممکن است به مرحله خطرناک‌تری وارد شوند.
از دریا به هوا و تاسیسات نفتی
این دیدگاه با سخنان محمد الفرح، عضو دفتر سیاسی انصارالله، همسو است. وی گفت که تداوم محاصره و تشدید تنش، ناوبری عربستان را در معرض تهدید نگه می‌دارد و سطح تهدید از ناوبری دریایی به ناوبری هوایی و تاسیسات نفتی و نقاط حیاتی تغییر یافته است.
وی افزود که نیروهای یمنی در طول عملیات‌های دریایی خود، در برخورد با اهداف دریایی دور از سواحل یمن، تجربه کسب کرده‌اند.
هشدار سفارت آمریکا در ریاض
در این میان، هشدار سفارت آمریکا در ریاض نیز اهمیت می‌یابد که از شهروندان خود خواسته است در سایه احتمال حملات پهپادی یا موشکی به عربستان، هوشیار باشند و دستورالعمل‌های دفاع غیرنظامی سعودی را دنبال کنند.
صدور این هشدار نشان می‌دهد که تحولات تنها محدود به بیانیه‌های نظامی نیست، بلکه وارد محاسبات ایمنی سفارتخانه‌های خارجی، شهروندان و شرکت‌های حمل‌ونقل شده است.
شبکه فرودگاهی عربستان؛ گسترده اما آسیب‌پذیر
عربستان دارای فرودگاه‌های متعددی از جمله ملک عبدالعزیز، ملک خالد، ملک فهد، امیر محمد بن عبدالعزیز، ابها، امیر نایف، امیر سلطان، طائف، حائل، الجوف و ... است. اهمیت این فرودگاه‌ها در گسترده بودن شبکه پروازی و توزیع جغرافیایی آن‌هاست، اما اعلام نیروهای مسلح یمن به معنای هدف قرار گرفتن یا از کار افتادن همه آن‌ها نیست، بلکه این کار، مطابق با هشدار صنعاء، آن‌ها را در حریم هوایی‌ای قرار می‌دهد که به شرکت‌های هواپیمایی درباره استفاده از آن هشدار داده شده است.
بنابراین، مهم‌ترین تحول در این صحنه، انتقال قواعد درگیریِ اعلام شده از حوزه دریایی به حوزه هوایی، همزمان با بازگشت عملیات نظامی گسترده در داخل یمن است.
تداوم عملیات‌های هوایی و زمینی که عربستان و متحدانش علیه یمن اعلام کرده‌اند، احتمال ورود به چرخه تنش‌های متقابل را افزایش می‌دهد؛ چرخه‌ای که در آن دریا، هوا و زمین به میدان‌های مرتبط در نبرد یمن با دشمن سعودی و ایادی آن تبدیل می‌شوند.
